Podstawowym założeniem programu jest wyjście od spraw konkretnych, bliskich uczniowi, i stopniowe poszerzanie kręgu poruszanych zagadnień o tematy teoretyczne, abstrakcyjne.

W klasie V–tej tematyka zajęć oscyluje wokół osoby ucznia i wszystkiego co znajduje się w jego najbliższym otoczeniu; proponowane treści służą samopoznaniu ucznia, zaznajomieniu go z zasadami funkcjonowania rodziny i szkoły. Uczeń powinien przede wszystkim dowiedzieć się jak najwięcej o sobie; jaki jest, czym się interesuje, jakie ma prawa i obowiązki w rodzinie i w szkole... Poruszone zostaną również tematy związane ściśle z edukacją regionalną (poznanie własnego regionu – jego cechy geograficzne, historia, dziedzictwo kulturowe, zmiany w sposobie zagospodarowania, atrakcje turystyczne) i edukacją ekologiczną (ochrona środowiska przyrodniczego).

W ten sposób uczeń pozna dobrze swoje najbliższe środowisko społeczno – geograficzne, będzie przygotowany na istnienie w nim i współtworzenie go. W treści przekazywane w klasie V-tej wplecione są zagadnienia historyczne mające wprowadzić ucznia w świat historii (linia czasu, historia rodziny, historia zabytków regionu, historia tworzenia miast, stolice Polski...).

W klasie VI – tej na lekcjach historii i społeczeństwa wiodącą tematyką będą zagadnienia dotyczące Polski; jej teraźniejszości i przeszłości. Omawiając obecne miejsce i sytuację Polski w Europie będziemy cofać się w przeszłość szukając przyczyn takiego stanu oraz próbując dowiedzieć się najważniejszych faktów z historii stosunków Polski z jej obecnymi i dawnymi sąsiadami. Zapoznawanie uczniów z historią ich Ojczyzny poprzez ścieżki tematyczne nauczy ich odnosić poznane fakty historyczne do współczesnych warunków polityczno – społeczno – gospodarczych, uświadomi im praktyczną rolę historii i ułatwi dokonywanie analizy i syntezy.

Ułatwieniu i uatrakcyjnieniu procesu dydaktycznego ma służyć zabieg przekazywania wiadomości historycznych poprzez losy i dokonania ludzi; pozwoli to wprowadzić element emocjonalnego zaangażowania ucznia w śledzenie procesów historycznych oraz zrozumienia wpływu jednostki na bieg historii. Plusem takiego przedstawiania dziejów Polski – oczywiście przy okazji tematów, w których jest to możliwe – jest rozwijanie poczucia przynależności narodowej w celu umocnienia więzi ucznia z najbliższym mu regionem (wychowanie prośrodowiskowe), a w dalszej kolejności – z Ojczyzną (wychowanie patriotyczne).

Takie podejście do dziejów Polski - ścisłe powiązanie treści historycznych z zagadnieniami społecznymi – umożliwi wykształcenie postaw społecznych pożądanych w dorosłym życiu ucznia. Z kolei rozpatrywanie historii poprzez obecną sytuację polityczno - społeczno - gospodarczą Polski, pozwoli uczniowi w sposób bardziej poglądowy dostrzec związki historii i jej wpływ na teraźniejszość. .

Specyfika nauczania historii dzieci niesłyszących.

Specyfika nauczania historii w szkole dla dzieci niesłyszących ma ścisły związek z psychofizycznym rozwojem dziecka niesłyszącego. Większość dzieci niesłyszących ma bardzo słabą pamięć, ubogie słownictwo, kłopoty z myśleniem abstrakcyjnym, trudności z koncentracją i skupieniem uwagi. Te ostatnie utrudniają proces dydaktyczny bardziej niż u słyszących rówieśników, gdyż dziecko niesłyszące odbiera przekaz słowny (oralny lub oralno - migowy) w dużej mierze za pomocą jednego zmysłu – wzroku. Trudności ze skupieniem uwagi na osobie nauczyciela i męczliwość wzroku skracają znacznie proces przekazywania wiedzy i zmuszają nauczyciela do częstych zmian form pracy na lekcji. Do tego dochodzą coraz częstsze wśród uczniów szkół dla dzieci niesłyszących sprzężenia ( porażenie mózgowe i inne); w takich przypadkach nauczanie historii - i nie tylko historii - to prawdziwe wyzwanie.

Historia jest specyficznym przedmiotem, w którym większość przekazywanych treści nie może być poddanych obserwacji i doświadczeniu. To dla uczniów niesłyszących, zazwyczaj myślących niezwykle konkretnie, jest trudną do pokonania barierą. Te problemy oraz fakt, iż dzieci niesłyszące mają – z wielu różnych powodów (późne zdiagnozowanie, sprzężenia ,zaniedbania środowiskowe...) – kilkuletnie opóźnienie pod względem poziomu rozwoju językowego i procesów myślowych w stosunku do swoich słyszących rówieśników zmuszają do znacznych uproszczeń wprowadzanego materiału i dostosowania go do faktycznych możliwości percepcyjnych uczniów. Stąd właśnie wybór tylko najistotniejszych tematów z historii Polski mających stanowić bazę, na której będzie można rozwijać dalszą edukację historyczną.

Możliwości dzieci niesłyszących oraz tematyka poruszana na lekcjach historii i społeczeństwa skłaniają do podjęcia próby stworzenia programu umożliwiającego poznanie – obok najistotniejszych faktów z dziejów Polski – kluczowych zagadnień dla ich współistnienia w rodzinie i środowisku społecznym. Stąd wyjście od zagadnień najbliższych uczniowi, odwołujących się do jego doświadczeń, i stopniowe przechodzenie do tematów abstrakcyjnych, czysto historycznych. Przez cały okres realizowania programu najważniejszą zasadą winno być poznawanie historii poprzez osobiste doświadczenie ucznia i odnoszenie jej do współczesności. Przedstawianie historii powinno mieć formę obrazów problemowych z przeszłości; uczeń niesłyszący nie może być bombardowany niezliczoną ilością dat, nazwisk i pojęć do opanowania pamięciowego, choć oczywiście nie da się tego w ogóle uniknąć. Kryterium klasyfikowania treści historycznych jako materiału “do zapamiętania” powinna być konieczność posługiwania się nimi w procesie wprowadzania nowego materiału jako tła przyczynowo – skutkowego. Materiał pamięciowy, który uczeń niesłyszący opanuje powinien umożliwić mu odwoływanie się do przekazanych wcześniej treści w różnych kontekstach i sytuacjach oraz ułatwić mu poszukiwanie bardziej szczegółowych informacji w różnych źródłach i materiałach.

Mimo trudności jakie dzieciom niesłyszącym sprawia historia, przedmiot ten może przynieść wiele korzyści w ich procesie dydaktycznym i rehabilitacyjnym. Historia rozwija pamięć i wyobraźnię, kształci umiejętności logicznego (przyczynowo-skutkowego) myślenia, wpaja pozytywne wzorce postaw. Jej dodatnie wpływy mogą być ogromne zwłaszcza, gdy w duchu zmian programowych w ramy nauczania historii włączono wiele elementów mających przygotować ucznia do życia w społeczeństwie i ułatwić mu odnalezienie właściwej drogi w dorosłym życiu. Zwłaszcza w przypadku dzieci niesłyszących – jakże często zagubionych i nieprzygotowanych do życia w świecie słyszącej większości historia ma do zaoferowania bardzo wiele, właśnie poprzez kształcenie wspomnianych wyżej umiejętności i postaw.

Cele edukacyjne.

• rozwijanie zainteresowania przeszłością (rodziny, regionu, państwa) będącą kluczem do zrozumienia praw rządzących teraźniejszością,
• poznanie najważniejszych wydarzeń z przeszłości własnego narodu,
• zapoznanie z najistotniejszymi osiągnięciami cywilizacyjnymi,
• zapoznanie uczniów z udziałem narodu polskiego w rozwijanie ogólnoświatowej kultury duchowej i materialnej,
• lokalizowanie w czasie i przestrzeni poznanych wydarzeń,
• kształcenie umiejętności poszukiwania potrzebnych informacji w różnego rodzaju źródłach (zeszyt, podręcznik, atlas, mapa, encyklopedia, telewizja, programy komputerowe, internet...),
• rozwijanie umiejętności właściwego rozumienia i interpretacji prostych tekstów historycznych,
• kształcenie umiejętności wykorzystywania i prezentowania zdobytej wiedzy – doskonalenie umiejętności wypowiadania się w formie ustnej i pisemnej,
• kształcenie umiejętności dostrzegania i akceptowania potrzeb, praw i obowiązków własnych oraz innych ludzi,
• rozwijanie poczucia przynależności do określonych struktur społecznych (rodziny, grupy rówieśniczej, społeczności lokalnej, narodu, państwa, społeczności europejskiej i światowej),
• kształtowanie świadomych postaw patriotycznych i obywatelskich poprzez ukazywanie pozytywnych i negatywnych wzorców z przeszłości,
• kształcenie właściwych systemów wartości ogólnoludzkich (etycznych),
• kształcenie samodzielności i odpowiedzialności za własne czyny i słowa,
• uświadomienie powiązań człowieka i jego wpływu na bliższe i dalsze środowisko społeczno - przyrodnicze,
• przygotowanie do życia w społeczeństwie (aspekt stosunków międzyludzkich, politycznych, gospodarczych, kulturalnych).

Procedury osiągania celów

Do zrealizowania założonych celów konieczne jest zastosowanie wielu różnorodnych metod. Ujęcie programu w strukturę problemowo - chronologiczną pozwoli nauczycielowi tworzyć sytuacje problemowe umożliwiające rozwijanie aktywności uczniów i angażowanie ich w proces dydaktyczny.

Praca z tekstem.

Nakłonienie do samodzielnego poszukiwania potrzebnych wiadomości - oczywiście pod kierunkiem nauczyciela - zmusi uczniów do myślenia, zadawania sobie pytań i poszukiwania odpowiedzi na nie. Służy to rozwijaniu umiejętności aktywnego czytania, analizowania przeczytanego tekstu i wyciągania z niego wniosków. W przypadku dzieci niesłyszących zmuszenie ich do samodzielności i aktywności spełnia dodatkowo rolę rehabilitacyjną; dzieci uczą się rozumienia prostych tekstów i wykorzystywania zawartych w nich treści do celów praktycznych (zadawania pytań, formułowania odpowiedzi na pytania, wykonywania poleceń...).

Opowiadanie o różnego rodzaju wydarzeniach historycznych może spełnić swą rolę dydaktyczną o ile nie będzie zbyt długie, użyte w nim słownictwo będzie proste i zrozumiałe dla uczniów, a tempo dostosowane do ich możliwości percepcyjnych. Ważne jest by nauczyciel jak najczęściej uatrakcyjniał opowiadanie pokazem slajdów, fragmentów filmów fabularnych i dokumentalnych, fotografiami czy dokumentami z epoki, ilustracjami, schematami lub wykresami ułatwiającymi zrozumienie procesów historycznych.

W rozmowie nauczającej istotne jest odwoływanie się do wiedzy i doświadczeń uczniów. Nauczyciel formułując właściwe pytania uaktywnia procesy myślowe u ucznia, zmusza go do przeanalizowania problemu i wyciągnięcia wniosków. Uczy to dialogu i rozwija umiejętności komunikowania się – tak istotne w przypadku dzieci niesłyszących, których głównym problemem jest właśnie bariera komunikacyjna (nie tylko w procesie dydaktycznym, ale i w codziennym życiu).

Dyskusja to metoda rzadko stosowana w związku z trudnościami jakie mają dzieci niesłyszące w nawiązaniu i prowadzeniu dialogu. Warto próbować ją stosować z powodu dużych korzyści jakie może przynieść; dyskutowanie zmusza do uważnego wysłuchania zdania kolegów i koleżanek, ustosunkowania się do ich poglądów, przeanalizowania swojego punktu widzenia i - ewentualnie zmiany własnego zdania na jakiś temat. Ważna jest postawa nauczyciela, który chcąc zachęcić dzieci niesłyszące do brania udziału w dyskusji musi wpoić im pewne zasady (i sam je stosować): szacunek dla poglądów innych, właściwy sposób wymiany poglądów....

Gry dydaktyczne ( symulacyjna, sytuacyjna, inscenizacyjna... ) i drama to metody wymagające od ucznia i od nauczyciela maksymalnego wysiłku i wkładu pracy. Równocześnie mają one bardzo duże znaczenie w uatrakcyjnieniu procesu dydaktycznego, w rozwijaniu wyobraźni, fantazji i ekspresji uczniów. Poprzez swą atrakcyjność wprowadzają elementy zabawowe i zachęcają uczniów do aktywności i brania czynnego udziału w lekcji. W przypadku dzieci niesłyszących są one o wiele trudniejsze do zrealizowania, jednak warto próbować wprowadzać choćby elementy tych metod właśnie z powodu ich wpływu na “otwieranie” ucznia, zachęcanie go do samoekspresji .

Wycieczka.

Wycieczka to wspaniała okazja do unaocznienia omawianych wydarzeń; jest to bardzo istotne zwłaszcza w przypadku dzieci niesłyszących, których procesy myślowe charakteryzuje konkretyzm i trudności z przyjmowaniem i przetwarzaniem treści abstrakcyjnych. Poza walorami poznawczymi wycieczka pozwala osiągnąć jeszcze inne cele; budzenie szacunku dla przeszłości i jej zabytków, kształcenie właściwych zachowań w miejscach publicznych (muzea, skanseny, zabytki historyczne...).

W programie klasy V – tej i VI – tej uczniowie powinni zobaczyć biorąc udział w wycieczce szlakiem piastowskim miejsca związane z najstarszymi dziejami Polski ( Gniezno, Biskupin....) . Również cały blok edukacji regionalnej ( atrakcje turystyczne, zabytki historyczne, charakterystyczne budowle współczesne ) powinien być realizowany – oczywiście w miarę możliwości – w formie naocznej obserwacji i poznawania .

Sposoby oceniania osiągnięć ucznia.

Na ocenę końcową składa się wiele elementów pracy ucznia ( klasówki, kartkówki, odpowiedzi ustne, praca na lekcji, praca domowa, praca z mapą...). O poziomie posiadanej wiedzy i umiejętności jej zaprezentowania świadczą najbardziej oceny za prace pisemne i odpowiedzi ustne. Jednak pozostałe stopnie - a zwłaszcza te punktujące aktywność na lekcji - umożliwiają słabszym uczniom podjęcie próby osiągnięcia sukcesu i jakże często zachęcają ich do większego wysiłku. W przypadku szkoły specjalnej, w której większość uczniów ma spore problemy z przedmiotami humanistycznymi ważne jest punktowanie ich chęci i zaangażowania w naukę.

Poza tym istotne jest by nauczyciel uczący dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi oceniał głównie postępy w zakresie posiadanych przez ucznia wiadomości i umiejętności. Próby zmuszania uczniów do opanowania teoretycznych ( często nie uwzględniających ich psychofizycznych ograniczeń ) założeń programowych mogą przynieść więcej szkody niż pożytku; całkowicie zniechęcić ich do przedmiotu czy nauki w ogóle oraz wywołać lub wzmocnić negatywny wizerunek własnej osoby. Rolą oceny winno być pozytywne zaakcentowanie osiągnięć ucznia lub danie mu sygnału nad czym powinien jeszcze popracować. Ważne jest by uczeń miał świadomość dostępności dobrych ocen i wiedział, że wymagania stawiane mu przez nauczyciela nie przekraczają jego możliwości. Dlatego wskazane jest stosunkowo wysokie ocenianie wysiłku włożonego przez ucznia szkoły specjalnej w opanowanie materiału nauczania, a nie tylko efektów jego pracy.

Standardy kształcenia.

• przedstawić siebie i członków swojej najbliższej rodziny,
• opowiedzieć lub napisać jak wygląda,
• krótko scharakteryzować siebie (jaki jest, co lubi robić, w czym jest dobry, kim chciałby być w przyszłości...),
• znać sposoby mierzenia czasu; dawniej i współcześnie,
• znać i stosować pojęcia związane z następstwem czasu,
• znać cyfrowy i słowny zapis cyfr rzymskich,
• rozumieć znaczenie pojęć “przed naszą erą” i “nasza era”,
• znać daty urodzin swoich i najbliższych członków rodziny,
• wiedzieć jakie wyróżniamy źródła historyczne,
• wymienić typy i modele rodzin,
• rozróżniać zjawiska korzystne i niekorzystne dla funkcjonowania rodziny,
• wiedzieć do jakich instytucji, osób można udać się po pomoc, gdy sytuacja w jego najbliższym otoczeniu tego wymaga,
• znać praw i obowiązki wszystkich członków rodziny,
• znać daty najważniejszych świąt rodzinnych,
• opisać swój dom rodzinny; krótko scharakteryzować dom swoich marzeń,
• wymienić najważniejsze funkcje jakie pełni dom rodzinny,
• znać nazwy organizacji pomagających ludziom bezdomnym,
• znać kilka przysłów dotyczących domu,
• wiedzieć jakie są cechy dobrego kolegi i przyjaciela (koleżanki i przyjaciółki),
• znać kilka przysłów dotyczących przyjaźni,
• znać adres i najważniejsze fakty z historii swojej szkoły,
• rozumieć celowość uczęszczania do szkoły i uczenia się,
• wiedzieć jakie ma prawa i obowiązki jako uczeń,
• znać sposoby efektywnego uczenia się,
• wiedzieć jak wyglądała nauka dzieci w dawnych czasach,
• znać najważniejsze fakty z historii szkolnictwa dla dzieci niesłyszących,
• rozumieć obecny kształt systemu oświatowego w Polsce,
• znać cechy wyróżniające homo sapiens,
• wiedzieć jak wyglądało życie człowieka prehistorycznego, w czym różniło się od życia współczesnych ludzi,
• rozumieć istotę odmienności każdego człowieka,
• rozróżniać potrzeby podstawowe i wyższe; wymienić swoje potrzeby,
• rozumieć potrzebę bycia tolerancyjnym i życzliwym dla drugiego człowieka; znać kilka przysłów poruszających tą tematykę,
• wymienić i krótko scharakteryzować postacie historyczne sławne z okrucieństwa i nietolerancji wobec innych ludzi oraz znane z dobroci i miłości dla ludzi i zwierząt,
• znać swój adres zamieszkania,
• wiedzieć czym różni się mapa od planu,
• wymienić i krótko scharakteryzować typy ukształtowania powierzchni ziemi, a zwłaszcza regionu, w którym mieszka,
• wymienić i opisać obiekty przyrodnicze, historyczne i współczesne z których słynie jego region,
• wiedzieć z jakimi wydarzeniami historycznymi wiążą się dzieje historycznych zabytków regionu i losy sławnych osób związanych z regionem,
• znać znaczenie słowa “ekologia”, rozróżniać zachowanie ekologiczne i niszczące środowisko przyrodnicze,
• wiedzieć o organizacjach propagujących poznanie własnego regionu,
• znać legendę związaną z powstaniem swojej miejscowości ( lub innych miejscowości regionu),
• znać herby najważniejszych miast regionu,
• wiedzieć jak nazywają się najważniejsi przedstawiciele lokalnych władz,
• krótko scharakteryzować budowę Biskupina jako przykład grodu, opisać zajęcia jego mieszkańców,
• wymienić charakterystyczne elementy budowy miasta średniowiecznego,
• opisać grupy społeczne mieszkańców miasta i ich zajęcia,
• znać okoliczności przenoszenia stolic Polski do innych miast,
• wymienić charakterystyczne budowle związane z każdą stolicą,
• znać legendy dotyczące powstania miast – stolic Polski,
• wymienić najważniejsze krainy geograficzno – historyczne Polski,
• znać nazwy województw i ich stolic,
• znać legendę o Orle Białym; dostrzegać jej związek z wizerunkiem godła Polski,
• znać nazwy największych plemion słowiańskich zamieszkujący polskie ziemie; rozumieć związek między nimi a nazwami krain geograficzno – historycznych Polski,
• wiedzieć jaką rolę historyczną spełnił książę Mieszko I; rozumieć znaczenie przyjęcia chrztu przez Polskę,
• wymienić i krótko scharakteryzować polskie symbole państwowe: znać fragment hymnu Polski,
• wymienić państwa sąsiadujące z Polską (ich stolice i większe miasta); scharakteryzować je (język, waluta ...),
• znać najistotniejsze fakty z historii stosunków Polski z jej współczesnymi i historycznymi

• znać przyczyny i skutki I i II wojny światowej,
• rozumieć celowość powoływania organizacji mających stać na straży pokoju i bezpieczeństwa,
• wyjaśnić okoliczności i cel powstania Unii Europejskiej,
• rozumieć przyczyny starań Polski o wejście do UE,
• wymienić cechy jednoczące Polaków mieszkających w kraju i zagranicą,
• wymienić nazwiska Polaków słynnych w świecie; opisać ich dokonania.

b). w zakresie umiejętności :

• potrafić formułować proste odpowiedzi na pytania,
• umieć tworzyć pytania do prostych tekstów historycznych,
• formułować proste wypowiedzi ustne lub pisemne

• umieć zaprezentować własne mocne strony i tworzyć pozytywny wizerunek własnej osoby,
• umieć krytycznie spojrzeć na siebie i innych ludzi; ocenić swoje i ich zachowanie w duchu uniwersalnych norm etycznych,
• umieć dokonywać właściwych wyborów zgodnych z własnym poczuciem wartości,
• potrafić bronić własnego zdania, umieć je głośno wypowiedzieć,
• umieć przewidywać konsekwencje swojego zachowania,
• potrafić pracować w grupie, dostrzec zależność między dobrze zorganizowanym podziałem zajęć a sukcesem grupy,
• współtworzyć sytuacje umacniające więzi rodzinne,
• umieć szukać pomocy w sytuacjach konfliktowych (rodzina, grupa rówieśnicza, szkoła ...)
• umieć efektywnie uczyć się i odpoczywać,
• umieć zaadresować list, kartę do domu lub poinformować jak skontaktować się z rodziną,
• potrafić narysować plan miejsca zamieszkania używając legendy,
• umieć wskazywać na mapie Polski lub Europy omawiane miasta, województwa, państwa,
• umieć lokalizować czasowo i przestrzennie poznane fakty historyczne,
• umieć obliczać upływ czasu między wydarzeniami historycznymi,
• umieć porównać dwie postacie historyczne lub dwa wydarzenia historyczne,
• umieć korzystać z różnorodnych źródeł wiedzy o przeszłości (podręcznik, filmy video, programy komputerowe, encyklopedie..),
• umieć w ciekawy sposób zaprezentować swój region.

V KLASA